Hizmet Heterojen mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
Hizmetin Farklı Gruplara Yansıması
İstanbul’da, sabahın erken saatlerinde, bir sabah kahvesi içerken sabah trafiğini izlemek… O an, şehirdeki çeşitliliği, farklı yaşam stillerini, toplumsal grupların ihtiyaçlarını ve bu grupların “hizmet”e nasıl eriştiklerini gözlemlemek fırsatı doğuyor. Hizmetlerin heterojen olup olmadığı, yani toplumun farklı kesimlerinin hizmete ne kadar eşit erişebildiği, bence her gün gördüğüm küçük ayrıntılarda gizli. Sokakta, toplu taşımada, işyerinde gördüğüm sahneler, bu sorunun toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından nasıl bir bağlamda şekillendiğini anlamama yardımcı oluyor.
Bu yazımda, “hizmet heterojen mi?” sorusunu, bu bağlamda derinlemesine inceleyeceğim.
Sosyal Adalet ve Hizmet Erişimi: İstanbul’un Sokakları
İstanbul, insan çeşitliliği ve toplumsal katmanları açısından oldukça zengin bir şehir. Her gün, sabah işe gitmek için evimden çıktığımda farklı yaşam koşullarına tanıklık ediyorum. Bu şehri adeta bir mikroskop gibi görmek, hizmetin ne kadar heterojen olduğunu gözler önüne seriyor. Sokakta yürürken ya da toplu taşımaya binerken fark ettiğim bazı sahneler, farklı grupların hizmete nasıl eriştiğini ve bunun toplumsal adaletle nasıl örtüşmediğini gösteriyor.
Bir sabah, Kadıköy’den Beşiktaş’a giden metrobüste sıkışmıştım. Karşımdaki koltukta, genç bir kadın, telefonuyla bir şeyler yazıyordu. Birkaç koltuk ötede ise yaşlıca bir adam, kasvetli bir şekilde pencereye bakıyordu. Bu, her sabah yaşadığım türden bir sahneydi, ama o sabah başka bir şey dikkatimi çekti. Kadın telefonunda, sabah haberlerini okuyup günün programını yapıyordu. Ancak yaşlı adam, gözleri biraz bulanık bir şekilde telefonuna bakıyor, yazıları okumakta zorlanıyordu. Hizmetin erişilebilirliği, bu iki insan için farklı anlamlar taşıyordu. Kadın, dijital dünyaya kolayca erişebilen, genç bir bireyken; yaşlı adamın dijital okuryazarlığı ve telefon kullanımı konusunda zorluklar yaşaması, hizmetin heterojenliğini gözler önüne seriyordu.
Toplumsal Cinsiyet ve Hizmete Erişim
Bir diğer gözlemim, toplumsal cinsiyetin hizmete erişimi nasıl etkilediğiyle ilgili. Kadınların toplumdaki rolü, hizmetin erişilebilirliğini etkileyen önemli bir faktör. Kadınlar, İstanbul gibi büyük şehirlerde, gerek toplu taşımada gerekse kamusal alanlarda sıklıkla cinsiyet temelli ayrımcılığa uğrayabiliyor. Toplumsal cinsiyet normları, kadınların toplumda hak ettikleri hizmetlere ulaşmalarını engelleyebiliyor. Bir gün iş yerinden çıkarken, toplu taşımada, oldukça yoğun bir saatte, bir kadının bindiği otobüsün ön kapısında bir yer bulamadığını, arka kapıdan girmeye çalışırken, insanların ona yer vermediğini gözlemlemiştim. O an, hizmetin gerçekten heterojen olup olmadığını sorgulamadan edemedim. Kadının fiziksel olarak otobüste yer bulamaması, kadınların kamusal alandaki eşitlik mücadelesinin bir yansımasıydı.
Toplumsal cinsiyet, sadece kadının otobüste yer bulup bulamamasıyla sınırlı değil tabii. Kadınların sağlık hizmetlerine erişimindeki engeller, iş gücü piyasasında yaşadıkları ayrımcılık ve aile içindeki eşitsizlikler de hizmetin heterojenliğini belirliyor. Kadınlar, genellikle erkeklere kıyasla daha az hizmet alabiliyorlar.
Çeşitlilik ve Hizmet Erişimi: Farklı Grupların İhtiyaçları
İstanbul gibi kozmopolit bir şehirde, farklı kültürlerden gelen insan sayısı fazlasıyla fazla. Bu da hizmetlerin ne kadar heterojen olduğu konusunda önemli bir gösterge. İstanbul’da yaşayan göçmenler, özellikle dil engelleri, kültürel farklılıklar ve ekonomik zorluklar nedeniyle bazen temel hizmetlerden dahi mahrum kalabiliyorlar. Bir gün, Göktürk’te bir kafede otururken, yan masada bir grup Suriyeli mülteciyi duyduğumda, onların Türkçe’yi anlamada zorlandıklarını fark ettim. Farklı bir kültürden gelen bu insanların sağlık hizmetlerine, eğitim imkanlarına ve sosyal hizmetlere erişimleri oldukça kısıtlıydı. Bu durum, hizmetin nasıl heterojen olduğunu, toplumsal grupların farklı ihtiyaçlarına nasıl yanıt verdiğini gösteriyor.
Hizmetin heterojenliği, sadece dil ya da kültürle sınırlı kalmıyor. Aynı zamanda insanların fiziksel ve zihinsel sağlık durumları, engellilik durumu gibi faktörler de bu heterojenliği daha karmaşık hale getiriyor. Bir arkadaşımın çalıştığı rehabilitasyon merkezindeki engelli bireylerin yaşadığı zorlukları gözlemleyerek, hizmetlerin bu grup için ne kadar kısıtlı olduğunu fark ettim. Bu grupların, temelde yaşam haklarını ve hizmetlere erişimlerini engelleyen bariyerlerle karşılaştıklarını gördüm.
Sonuç: Sosyal Adalet ve Hizmet Erişiminin Geleceği
Günlük hayatımızda, hizmetlerin ne kadar heterojen olduğunu anlamak, sosyal adaletin temel bir parçasıdır. Hizmete erişim, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik, ekonomik durum gibi faktörlere bağlı olarak farklılık gösteriyor. Bu da demektir ki, hizmetlere erişimin eşit olması için daha fazla çalışma yapmamız gerekiyor. İstanbul gibi büyük bir şehirde, her bir bireyin temel hizmetlere eşit şekilde ulaşabilmesi için, sadece kamu hizmetlerinin değil, özel sektörün de adaletli bir hizmet anlayışına sahip olması gerekir.
Bize düşen görev, bu farkındalığı yaratmak, her bir bireyin ihtiyaçlarını görmek ve hizmetin gerçekten herkes için erişilebilir olup olmadığını sorgulamaktır. Toplumdaki her birey, hizmete ulaşmada eşit haklara sahip olmalı.