İskorpit Nerede Bulunur? Şehirde Görünmeyen Katmanlar Üzerine Bir Gözlem
İstanbul’da yaşıyorum. 29 yaşındayım ve bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyorum. Günlerim çoğunlukla toplantılar, saha notları, toplumsal eşitsizlik raporları ve insanların görünmeyen hikâyeleri arasında geçiyor. Ama bazen en beklenmedik sorular, en derin sosyal meseleleri düşündürüyor insana. Son zamanlarda kafama takılan basit gibi görünen bir soru var: İskorpit nerede bulunur?
Bu sorunun kendisi ilk bakışta sadece bir balık türünün coğrafyasını soruyor gibi görünebilir. Ama şehirde yaşarken öğrendiğim şey şu oldu: hiçbir şey sadece “bir şey” değildir. Her bilgi, sınıfsal, kültürel ve hatta toplumsal cinsiyet bağlamında farklı anlamlar taşır.
Metroda Başlayan Bir Gözlem: Bilginin Erişilebilirliği
Geçen hafta M2 hattında işe giderken yanımda oturan iki kişi balık muhabbeti yapıyordu. Biri “iskorpit Ege’de mi olur Marmara’da mı?” diye soruyordu. Diğeri ise emin bir tonla “balık pazarına gidersen her yerde bulursun” diyordu.
O an düşündüm: İskorpit nerede bulunur? sorusu bile aslında bilgiye erişimle ilgili bir meseleydi.
Benim için bu bilgi internete girip birkaç saniyede öğrenilecek bir şeyken, başka biri için bu tamamen yaşam deneyimiyle edinilmiş bir bilgi olabilir. Balık haliyle bağı olan biri için iskorpit somut bir şeydir; denizi görmeyen, balık kültürü olmayan biri için ise soyut bir kavram.
Toplumsal adalet açısından bakınca burada küçük ama önemli bir fark var: bilgiye erişim eşit değil.
Görünmeyen Eşitsizlik: Bilgi Kimde Birikir?
STK çalışmalarında sık sık şunu görüyorum: bazı insanlar bilgiye sistematik olarak erişirken, bazıları tamamen deneyimle öğrenmek zorunda kalıyor. Bu sadece eğitimle ilgili değil; ekonomik durum, yaşanılan semt, hatta toplumsal cinsiyet bile bunu etkiliyor.
Mesela kadınların büyük kısmı ev içi emeğe daha fazla zaman ayırdığı için kamusal bilgiye erişim alanları daralabiliyor. Erkekler ise bazı sektörlerde (balıkçılık gibi) daha görünür oldukları için belirli “uzmanlık bilgilerini” daha kolay ediniyorlar.
Bu yüzden “İskorpit nerede bulunur?” sorusu bile bana artık masum gelmiyor. Çünkü bu sorunun cevabı herkes için aynı şekilde ulaşılabilir değil.
Balık Hali: Sınıf, Emek ve Görünürlük
Eminönü’ndeki balık haline birkaç ay önce saha çalışması için gitmiştim. Orada çalışanların çoğu erkekti. Sabahın çok erken saatlerinde başlayan yoğun bir emek vardı. Soğuk, ağır kasalar, hızlı konuşmalar…
Orada bir esnaf bana şunu söylemişti:
“İskorpit kıyı taşlıklarında olur ama onu bulmak emek ister.”
Bu cümle beni uzun süre düşündürdü. Çünkü aslında sadece balıktan bahsetmiyordu.
Emek isteyen her şey biraz görünmezdir. Toplum da genelde görünmeyen emeği görmez.
Balıkçılıkta olduğu gibi, sosyal adalet alanında da en zor meselelerden biri budur: görünmeyeni görünür kılmak.
Toplu Taşımada Kadınların Bilgi Haritası
İstanbul’da toplu taşımada yaptığım gözlemler bana çok şey öğretiyor. Özellikle kadınların birbirleriyle kurduğu küçük bilgi ağları dikkat çekici.
Bir gün otobüste iki kadın konuşuyordu. Biri diğerine “balık alacaksan şu semte git, orada iskorpit daha taze olur” diyordu. Bu bilgi bir akademik kaynaktan değil, günlük yaşam deneyiminden geliyordu.
Burada önemli bir nokta var: kadınların şehir içindeki hareketliliği genellikle “bakım emeği” üzerinden şekilleniyor. Alışveriş, ev düzeni, çocuk bakımı gibi sorumluluklar onları belirli bilgi alanlarının uzmanı haline getiriyor.
Yani erkeklerin teknik bilgiyle ilişkilendirildiği alanlarda, kadınlar gündelik yaşam bilgisi üretiminde güçlü bir rol oynuyor.
Bu da bize şunu gösteriyor: İskorpit nerede bulunur? sorusu bile toplumsal cinsiyet rollerine göre farklı cevaplar üretiyor.
Görünmeyen Uzmanlıklar
Toplum genelde “uzmanlığı” akademik ya da teknik bilgiyle sınırlıyor. Oysa sokakta, pazarda, mutfakta üretilen bilgi de en az diğerleri kadar değerli.
Bir kadın komşumun balık temizleme tekniği, bir akademisyenin makalesi kadar detaylı ve öğreticiydi. Ama bu bilgi hiçbir zaman “resmi bilgi” olarak kabul edilmiyor.
İşte burada sosyal adalet devreye giriyor: hangi bilginin değerli sayıldığına kim karar veriyor?
İskorpit ve Mekân: Nerede Bulunduğundan Fazlası
İskorpit genellikle taşlık deniz tabanlarında bulunur. Ama bu bilgi bile tek başına yeterli değil. Çünkü mesele sadece coğrafi değil, aynı zamanda ekonomik bir mesele.
İstanbul’da yaşayan biri için iskorpit çoğunlukla restoran menüsünde görülen bir balık. Ama Karadeniz kıyısında yaşayan bir balıkçı için bu günlük yaşamın parçası.
Bu fark bana sürekli şunu hatırlatıyor: mekân, bilgiyi şekillendirir.
Sokak Gözlemleri: Küçük Konuşmaların Büyük Anlamları
Kadıköy’de bir sokak röportajı izlerken genç birine “İskorpit nerede bulunur?” diye sorulmuştu. Genç kısa bir süre düşündü ve “balıkçıda” dedi.
Herkes güldü ama aslında verdiği cevap yanlış değildi. Sadece sorunun doğasını farklı yorumlamıştı.
Bu olay bana şunu düşündürdü: insanlar çoğu zaman sorulara kendi yaşam gerçeklikleri üzerinden cevap verir.
Bir başkası için iskorpit doğal ortamında bir canlıdır, bir başkası için ise tüketim nesnesidir.
Bilgi ve Güç İlişkisi
Sosyal adalet çalışmalarında sık sık karşılaştığımız bir konu da bilgiye kimin sahip olduğu meselesidir. Balıkçılar, pazarcılar, ev kadınları, göçmen işçiler… Hepsi farklı bilgi türlerine sahip ama bu bilgiler eşit kabul edilmiyor.
Oysa şehir dediğimiz şey aslında bu farklı bilgi türlerinin çarpıştığı bir alan.
İskorpit Üzerinden Toplumsal Bir Okuma
Basit bir balık türü üzerinden bile sınıf, cinsiyet ve mekân ilişkilerini okumak mümkün. Çünkü hiçbir bilgi nötr değil.
İskorpit taşlık sularda yaşar ama onun şehirdeki karşılığı ekonomik erişimdir, kültürel bilgidir, hatta bazen ayrıcalıktır.
Bir balığın nerede bulunduğunu bilmek bile aslında hangi dünyaya ait olduğunla ilgilidir.
Kendi Deneyimim: Saha Çalışmalarından Kalan
Bir saha çalışması sırasında bir balıkçıyla konuşmuştum. Bana denizi anlatırken gözleri parlıyordu. “İskorpit en çok kayalık diplerde olur ama onu görmek kolay değildir” demişti.
O an fark etmiştim: bazı şeyleri görmek için sadece bilgi yetmez, sabır da gerekir.
Sivil toplum çalışmalarında da aynı şeyi görüyorum. Eşitsizlikleri anlamak için sadece veri yetmez; sahada zaman geçirmek, dinlemek, görmek gerekir.
Sonuç Yerine: Basit Soruların Derin Katmanları
“İskorpit nerede bulunur” hakkında araştırma yapanlar için hazırlanan bu içerikte önemli noktalara değineceğiz.
Bugün geriye dönüp baktığımda “İskorpit nerede bulunur?” sorusu bana artık basit gelmiyor.
Bu soru bana şunu hatırlatıyor:
Bilgi her zaman eşit dağılmaz.
Deneyim her zaman görünmez olur.
Ve şehir, tüm bu eşitsizliklerin üst üste bindiği bir yerdir.
İstanbul’da yaşarken öğrendiğim en önemli şeylerden biri şu oldu: en sıradan sorular bile aslında en karmaşık yapıları içinde taşır.
İskorpit bir balıktır, evet. Ama aynı zamanda bir bakış açısıdır. Bir sınıfsal farktır. Bir toplumsal cinsiyet deneyimidir. Bir mekân meselesidir.
Ve belki de en önemlisi, onu nerede bulduğumuz kadar, onu nasıl anlamlandırdığımızdır.
Omegafish sayfamızı ziyaret ettiğiniz için teşekkürler. “İskorpit nerede bulunur” hakkındaki düşüncelerinizi bizimle paylaşın!