Dünyanın En İyi Sesi Kimin? Çocukken Kasete Sardığım Şarkıdan Spotify Algoritmasına Uzanan Hikâye
Ankara’da büyüyen çocukların ortak bir özelliği var bence: Kışın fazla içe kapanıyoruz. Hava gri, insanlar biraz mesafeli, otobüs beklerken burnun donuyor… Böyle olunca insan ister istemez sese tutunuyor. Benim çocukluğumda bu ses, babamın eski teybine taktığı Orhan Gencebay kasetiydi. Kaset bazen sarardı, kalemle geri çevirirdik. O sırada babam:
— “Bak oğlum, gerçek ses budur.”
derdi.
İlginç olan şu; yıllar geçti, ekonomi okudum, veri analizi işiyle uğraşmaya başladım ama hâlâ biri “Dünyanın en iyi sesi kimin?” diye sorduğunda beynim önce çocukluğumdaki o kaset sesine gidiyor.
Çünkü mesele sadece teknik değil. İnsan sesi biraz da hafıza işi.
Dünyanın En İyi Sesi Kimin? Bilim Bu Konuda Ne Diyor?
Yine bir Omegafish içeriğiyle karşınızdayız! Bu kez konumuz: “Dünyanın en iyi sesi kimin”.
Ekonomi okurken fark ettiğim bir şey vardı: İnsanlar her şeyi ölçmek istiyor. En iyi futbolcu, en iyi kahve, en iyi telefon… Hatta artık “en iyi uyku pozisyonu” araştırması bile çıkıyor.
Doğal olarak müzikte de aynı soru ortaya çıkıyor:
“Dünyanın en iyi sesi kimin?”
Ama burada işler karışıyor. Çünkü ses dediğimiz şey tamamen sayılarla çözülemiyor. Yine de müzik endüstrisi yıllardır bazı teknik kriterler kullanıyor:
Ses Aralığı (Vocal Range)
Bir şarkıcının ince ve kalın sesler arasında ne kadar rahat gezebildiği önemli kabul ediliyor. Mesela Mariah Carey yıllarca olağanüstü ses aralığıyla konuşuldu. Kadının çıktığı notalara ben apartman aidatı görünce çıkıyorum.
Bir dönem arkadaş ortamında biri:
— “Ben de yüksek notaya çıkabiliyorum.”
demişti.
Çıktı da.
Ama ses değil, yardım çağrısı gibiydi.
Ton ve Tını
Bazı sesler teknik olarak kusursuz olmayabilir ama duyunca insanın içine oturur. Mesela Freddie Mercury bunun en büyük örneklerinden biri. Sesinde garip bir güç vardı. Sanki adam şarkı söylemiyor da dünyaya meydan okuyor.
İlk kez lisede “Bohemian Rhapsody” dinlediğim günü hatırlıyorum. İnternet kafede arkadaş Counter oynuyordu, ben kulaklığı takmışım, şarkıyı dinliyorum. Bir anda:
“Abi bu nasıl insan sesi ya?”
dedim.
Arkadaş döndü:
— “Flash atsana oğlum.”
Herkes farklı yerde etkileniyor hayattan.
Duyguyu Geçirebilmek
Bence işin en kritik noktası bu. Çünkü müzikte insanlar sadece nota dinlemiyor; his dinliyor.
Mesela Adele teknik olarak güçlü bir sese sahip ama insanları asıl vuran şey kırılganlığı. Şarkıyı dinlerken sanki gece 3’te eski mesajları okuyormuşsun gibi hissettiriyor.
Ben bir ara iş çıkışı otobüste Adele dinleyip camdan dışarı bakıyordum. Şoför ani fren yaptı, önümdeki amcanın poşetine düştüm. Adam:
— “İyi misin evladım?”
dedi.
Değildim aslında ama müzikle alakalıydı biraz.
Spotify Verileri İnsanların Ne Dinlediğini Gösteriyor Ama Neden Dinlediğini Tam Açıklamıyor
Ekonomi okurken veri analizine sardığım için müzik platformlarının istatistiklerine ayrı bakıyorum. Bugün Spotify verileri milyarlarca dinlenme üzerinden insanların neyi sevdiğini ölçüyor.
Mesela son yıllarda Taylor Swift inanılmaz rakamlara ulaştı. Dünya turneleri ekonomiyi bile etkiledi. Amerika’da bazı şehirlerde konser günü otel fiyatları yükseldi, restoran ciroları arttı.
Ekonomici refleksiyle bakınca bu inanılmaz bir olay.
Bir insan düşün.
Şarkı söylüyor.
Ve bir şehrin kısa vadeli tüketim haritası değişiyor.
Ben en son arkadaşları kafede buluşturayım dedim, iki kişi gelmedi.
Hayat acımasız.
Dünyanın En İyi Sesi Kimin? Nesillere Göre Cevap Değişiyor
Bu sorunun net cevabı olmamasının sebebi biraz da kuşak farkı.
Babam için cevap:
Müslüm Gürses
Annem için:
Sezen Aksu
Benim lise dönemimde:
Cem Adrian
Z kuşağındaki kuzenim için:
“TikTok’ta keşfettiğim biri abi.”
Dünya değişiyor gerçekten.
Ama enteresan olan şu:
İnsanlar farklı isimler söylese bile ortak noktalar benzer oluyor. Güçlü duygu, karakteristik ton, samimiyet…
Kimse:
— “Bu sanatçıyı çok seviyorum çünkü frekans dağılımı optimize.”
demiyor.
Müzik daha irrasyonel bir yerden vuruyor.
Ankara’da Gece Eve Dönerken En İyi Ses Her Zaman Şarkıcı Olmuyor
Bir dönem ilk işimde veri raporları hazırlıyordum. Sabah Excel, öğlen Excel, akşam yine Excel… Hayat pivot table olmuştu.
Gece Kızılay’dan eve dönerken kulaklık takıyordum. Bazen dünyanın en iyi sesi dediğimiz şey bir sanatçı olmuyor aslında.
Annemin:
— “Gelirken ekmek al.”
demesi bile bazı günler insana güven hissi veriyor.
Ya da eski sevgilinin ses kaydını silmeye çalışırken yanlışlıkla tekrar dinlemek…
İnsan sesi tuhaf bir şey. Matematiği var ama tamamen matematik değil.
Bilim İnsanları “Mükemmel Ses” İçin Neleri İnceliyor?
Akademik tarafta ses üzerine çalışan araştırmalar genelde şu alanlara bakıyor:
Frekans Dengesi
İnsan kulağı bazı tonları daha sıcak algılıyor. Özellikle orta frekanslar duygusal yakınlık hissi yaratabiliyor.
Bu yüzden bazı sanatçılar teknik olarak çok güçlü olmasa bile dinleyiciyle daha hızlı bağ kuruyor.
Mesela Frank Sinatra hâlâ “zamansız ses” örneklerinden biri kabul ediliyor.
Adamın sesi resmen takım elbise gibi.
Psikolojik Etki
Araştırmalar müziğin dopamin salgısını artırabildiğini gösteriyor. Özellikle sevilen bir şarkının nakaratı geldiğinde beynin ödül merkezi aktifleşiyor.
Ben bunu en çok şurada fark ettim:
Sabah alarmı olarak sevdiğin şarkıyı koyarsan birkaç hafta sonra o şarkıdan nefret etmeye başlıyorsun.
Beyin diyor ki:
“Bu ses = işe git.”
Travmatik bağ kuruyor resmen.
Türkiye’de “En İyi Ses” Tartışmaları Neden Hep Hararetli?
Çünkü biz müziği sadece müzik olarak yaşamıyoruz. Kimlik meselesine dönüşüyor.
Bir masada:
— “En iyi erkek vokal kim?”
sorusu sorulsun, iki dakika sonra insanlar birbirine küser.
Geçen ofiste biri:
— “Tarkan overrated.”
dedi.
Ortam buz kesti.
Bir arkadaş bilgisayarı kapattı.
Diğeri çayı bıraktı.
Ben olay büyümesin diye konuyu dolar kuruna çektim.
Çünkü Türkiye’de bazı şeyler kutsal:
Annenin sarma tarifi,
Futbol takımı,
Bir de müzik zevki.
Dünyanın En İyi Sesi Kimin? Bazen Cevap Çok Kişisel
Teknik olarak bakarsan başka isimler öne çıkıyor:
Whitney Houston,
Luciano Pavarotti,
Aretha Franklin gibi.
Ama mesele şu:
İnsan çoğu zaman “en iyi” sesi değil, “kendine en çok dokunan” sesi seçiyor.
Ben mesela üniversite final haftasında sabaha kadar çalışırken sürekli Teoman dinliyordum.
Şimdi bir yerde sesi çalsa beynim otomatik olarak:
“Yetişmeyecek galiba…”
stresine giriyor.
Ses hafızası diye bir şey gerçekten var.
İşin Ekonomik Tarafı Daha da İlginç
Ekonomi mezunu kafası işte, olaya biraz da sektör açısından bakıyorum.
Müzik endüstrisinde artık sadece “iyi ses” yetmiyor:
Algoritma,
sosyal medya,
sahne performansı,
sadık fan kitlesi,
marka iş birlikleri…
Hepsi birleşiyor.
Bugün bazı sanatçılar seslerinden çok hikâyeleriyle büyüyor. İnsanlar artık kusursuzluk değil, gerçeklik arıyor.
Zaten aşırı kusursuz insanlar biraz korkutucu geliyor bana.
LinkedIn’de herkes:
“Sabah 5’te kalktım, yatırım yaptım, meditasyon yaptım.”
Ben sabah tost makinesini fişe takmayı unutup ekmeği çiğ yedim.
Biraz gerçek olalım.
En Güzel Ses Bazen Kusurlu Olandır
Bunu yaş aldıkça daha iyi anlıyorum.
Çocukken güçlü seslere hayrandım. Yüksek nota, büyük performans, inanılmaz vokaller…
Şimdi daha çok çatallanan, kırılan, insani sesler etkiliyor beni.
Çünkü gerçek hayat da öyle.
Kimse sürekli kusursuz değil.
Mesela Amy Winehouse dinlediğimde teknikten çok yaşanmışlık hissediyorum.
Bazı insanlar şarkı söylemiyor.
Hayatını döküyor resmen.
Ankara Ayazında Kulaklıkla Yürürken Fark Ettim
Geçen kış gece eve dönüyordum. Hava aşırı soğuk. Otobüs gecikmiş. Kulaklıkta eski bir şarkı çalıyor.
Bir anda şunu düşündüm:
“Dünyanın en iyi sesi kimin?” sorusunun kesin cevabı olmayabilir.
Çünkü o cevap biraz yaşadığın şeye göre değişiyor.
Kalbin kırıkken başka sesi seviyorsun.
Mutluyken başka.
Çocukken başka.
Yalnızken başka.
Belki de dünyanın en iyi sesi; sana bir anda yıllar önceki bir anıyı hissettiren sestir.
Kasete sarılmış bir arabesk şarkı,
gece otobüsünde duyduğun bir vokal,
annenin mutfaktan seslenişi,
ya da uzun zamandır konuşmadığın bir arkadaşın kahkahası…
İnsan bazen bir sesi duyunca sadece müzik dinlemiyor.
Kendi geçmişini duyuyor.
Bu yazımızda “Dünyanın en iyi sesi kimin” konusunu tüm detaylarıyla ele aldık. Omegafish sayfamızı takip etmeye devam edin!